Hayvan Tekil mi Çoğul mu? Bir Defter Sayfasından Başlayan Küçük Bir Hikâye
Kayseri’de yaşadığım evin küçük balkonunda oturup günlük yazdığım akşamlardan biriydi. Hava soğuktu, Erciyes’in üzerinden gelen rüzgâr yüzümü hafifçe üşütüyordu. Masamın üzerinde her zamanki gibi kahvem, eski deri kaplı defterim ve yıllardır sakladığım birkaç küçük hatıra vardı. 25 yaşındayım ve bazen kendimi en iyi, kelimelerin arasında buluyorum. İnsanlara anlatamadığım birçok duyguyu günlüklerime yazıyorum.
O akşam defterime yalnızca sıradan bir günün özetini yazmak istemiştim. Fakat birkaç saat önce yaşadığım küçük bir olay, beni uzun zamandır düşünmediğim bir konuya götürdü: “Hayvan tekil mi çoğul mu?”
Belki ilk bakışta basit bir dil bilgisi sorusu gibi görünebilir. Ancak benim için o gün bu soru, sadece bir kelimenin anlamından ibaret değildi. Çünkü bazen bir kelime, içinde bir anıyı, bir duyguyu ve hatta bir insanın dünyaya bakışını taşıyabiliyor.
Sokakta Karşıma Çıkan Küçük Dost
O gün işten dönerken mahallemizin arka sokağında küçük bir kedi gördüm. Daha önce birkaç kez karşılaşmıştım onunla. Tüyleri biraz dağınıktı, gözlerinde ise hem korku hem de merak vardı. Yanına yaklaştığımda hemen kaçmadı. Sanki beni tanıyormuş gibi birkaç adım attı ve olduğu yerde durdu.
İçimde garip bir heyecan oluştu. Çünkü bazen küçücük bir canlı, insanın bütün gün taşıdığı yorgunluğu bir anda hafifletebiliyor.
Çantamda bulunan küçük bir yiyeceği ona verdim. Yerken onu izledim ve düşündüm. Biz insanlar hayvanlardan bahsederken çoğu zaman fark etmeden kelimeleri kullanıyoruz. “Hayvan çok sevimliydi” diyoruz. Burada bahsettiğimiz tek bir canlı olduğu için “hayvan” kelimesi tekil anlam taşıyor.
Ama aynı kelime başka bir cümlede farklı olabilir. “Sokakta birçok hayvan gördüm” dediğimizde ise artık birden fazla canlıdan bahsediyoruz ve “hayvan” kelimesi çoğul anlam kazanıyor.
O an bunu düşünürken aslında çok basit bir gerçeği fark ettim. Bir kelimenin tekil veya çoğul olması yalnızca eklerle değil, cümlenin içindeki anlamla da belirlenebiliyor.
Bir Kelimenin Arkasında Saklanan Duygular
Günlüğümde o akşam şunları yazmıştım:
“Bugün bir kedinin gözlerine baktım ve küçük bir kelimenin bile insanı ne kadar düşündürebileceğini fark ettim.”
Bunu yazarken gerçekten duygulandım. Çünkü son zamanlarda hayatın hızına fazla kapıldığımı hissediyordum. Günler birbirini takip ediyor, yapılacak işler artıyor, insanlar sürekli bir yerlere yetişmeye çalışıyordu. Fakat o küçük kedi sayesinde birkaç dakika durdum.
Bazen bir kelimeyi anlamak, aslında dünyayı anlamaya benziyor. “Hayvan” kelimesi de böyle bir kelimeydi benim için.
Hayvan Kelimesinin Tekil Kullanımı
Türkçede “hayvan” kelimesi tek başına kullanıldığında genellikle tek bir canlıyı ifade eder. Örneğin:
“Bahçede bir hayvan gördüm.”
Bu cümlede belirli olmayan ama tek bir canlıdan söz edilir. Buradaki “hayvan” kelimesi tekildir.
Ben o kediyi anlatırken de aynı şeyi yapmıştım. Günlüğümde “Bugün bir hayvan bana umut verdi” yazabilirdim. Çünkü karşımda yalnızca bir canlı vardı.
Fakat burada benim için önemli olan sadece dil bilgisi değildi. O tek hayvan, o tek küçük kedi, bana büyük bir duygu yaşattı. Bazen tek bir karşılaşma bile insanın içinde uzun süre kalabiliyor.
Tek Bir Canlının Büyük Etkisi
O kediyi eve götüremedim. Bunu düşündüğümde içimde biraz burukluk oluştu. Onu korumak, daha iyi bir hayat vermek isterdim. Ama her zaman istediğimiz şeyleri yapamıyoruz.
Bu durum beni biraz hayal kırıklığına uğrattı.
Yine de ona mama bırakmaya devam etmeye karar verdim. Çünkü bazen elimizden gelen küçük bir iyilik, düşündüğümüzden daha değerli olabilir.
Günlüğümde bu duyguyu şöyle anlattım:
“Bir hayvanın hayatına tamamen dokunamasam bile, birkaç dakikalığına bile olsa ona güven hissettirebildiysem bu benim için yeter.”
Hayvan Kelimesinin Çoğul Kullanımı ve Değişen Hikâyem
Birkaç hafta sonra aynı sokakta bu kez tek bir kedi değil, birkaç farklı hayvan gördüm. Daha önce fark etmediğim küçük canlılar vardı. Bir köpek, birkaç kedi ve bahçede dolaşan kuşlar…
O an fark ettim ki aynı sokak aslında hep hareketliymiş. Sadece ben bakmayı unutmuşum.
Bu kez günlüğüme farklı bir cümle yazdım:
“Bugün sokakta birçok hayvan gördüm.”
Burada “hayvan” kelimesi çoğul anlamda kullanılıyordu. Çünkü artık tek bir canlıdan değil, birden fazla canlıdan bahsediyordum.
Türkçede çoğul yapmak için genellikle “-lar” veya “-ler” eki kullanılır. “Hayvanlar” dediğimizde kelime açıkça çoğul hale gelir.
Ancak bazen cümlenin anlamı da bunu gösterebilir. “Bahçede hayvan gördüm” dediğimizde tek bir canlı anlaşılabilir. “Bahçede hayvanlar gördüm” dediğimizde ise birden fazla canlı olduğu bellidir.
Kayseri’de Geçen Sessiz Bir Akşam
O gün hava kararmaya başladığında sokakta biraz daha kaldım. Normalde eve gidip günlük işlerime devam ederdim. Fakat o akşam farklıydı.
Kendimi daha sakin hissediyordum.
Hayvanların kendi dünyalarında ne kadar doğal yaşadıklarını düşündüm. Biz insanlar çoğu zaman her şeyi planlamaya çalışıyoruz. Geleceği düşünüyoruz, geçmişi sorguluyoruz, bazen de bugünü yaşamayı unutuyoruz.
Oysa bir kedi güneşin altında birkaç dakika uyuyabiliyor. Bir kuş gökyüzünde özgürce uçabiliyor. Bir köpek sahibinin yanına koşarken bütün mutluluğunu gösterebiliyor.
Bunları izlemek bana umut verdi.
Günlüğümde Kalan En Güzel Sayfalardan Biri
Ben günlük tutmayı sadece yaşadıklarımı kaydetmek için yapmıyorum. Bazen kendimi anlamak için yazıyorum. İçimde biriken duyguları kelimelere dökmek bana iyi geliyor.
O gün yazdığım sayfa, sıradan bir dil bilgisi konusundan çok daha fazlasını anlatıyordu.
“Hayvan tekil mi çoğul mu?” sorusu aslında bana şunu hatırlattı: Bir şeyi anlamak için sadece kurallara bakmak yetmez. Onun hayatımızdaki yerini de görmek gerekir.
Bir hayvan dediğimizde karşımızda tek bir canlı olabilir. O canlı bize bir anı bırakabilir. Bir hayvanlar dediğimizde ise birçok farklı yaşamdan, birçok farklı hikâyeden söz ederiz.
Her kelimenin içinde küçük bir dünya vardır.
Küçük Bir Sorunun Büyük Bir Hatırlatması
Eskiden bazı konuları gereksiz ayrıntılar gibi görürdüm. Bir kelimenin tekil mi çoğul mu olduğu bana çok önemli gelmezdi.
Ama yaşadığım bu olay bana farklı bir bakış açısı kazandırdı.
Çünkü dil, yalnızca konuşmak için kullandığımız bir araç değildir. Duygularımızı, anılarımızı ve düşüncelerimizi taşıyan bir köprüdür.
Bir kediyi anlatırken kullandığımız “hayvan” kelimesi, o anki duygumuzla birlikte anlam kazanır.
Eğer bir hayvandan bahsediyorsak tekildir.
Eğer birçok canlıdan bahsediyorsak çoğuldur.
Ama her iki durumda da arkasında bir hikâye olabilir.
Son Defter Sayfası: Öğrendiğim Şey
Aradan zaman geçti. O küçük kediyi hâlâ görüyorum. Bazen yanıma geliyor, bazen uzaktan beni izliyor. Onun hayatımda büyük bir değişiklik yaptığını düşünüyorum.
Bana çok büyük dersler vermedi belki. Bana uzun konuşmalar yapmadı. Ama sessizliğiyle bir şey öğretti.
Durmayı.
Bakmayı.
Fark etmeyi.
Bugün hâlâ günlük tuttuğumda bazen o günü hatırlıyorum. Defterimin bir köşesinde küçük bir not duruyor:
“Bir kelimeyi anlamak bazen bir canlıyı anlamak gibidir. Önce dikkatle bakmak gerekir.”
Hayvan tekil mi çoğul mu sorusunun cevabı aslında çok basit:
“Hayvan” tek bir canlı için kullanıldığında tekildir. Birden fazla canlıdan söz edildiğinde ise anlam olarak çoğul olur. “Hayvanlar” şeklinde kullanıldığında ise açıkça çoğul hale gelir.
Fakat benim için bu soru artık sadece bir dil bilgisi konusu değil.
Kayseri’de soğuk bir akşamda karşılaştığım küçük bir canlının bana bıraktığı güzel bir hatıra.
Ve bazı hatıralar vardır, tek bir kelimeyle başlar ama insanın kalbinde uzun süre yaşamaya devam eder.